★★★★★

Tonio. Een requiemroman – A.F.Th. van der Heijden

door

Een jaar geleden verloor A.F.Th. van der Heijden zijn enige kind. Nu is er ‘Tonio. Een requiemroman’. Zelden kwam de noodzaak om te schrijven zo pregnant voor het voetlicht.

Een hamerslag. Zo ervoer ik, direct na lezing, A.F.Th. van der Heijdens ‘requiemroman’ Tonio. Een hamerslag, omdat bij het omslaan van de laatste pagina de tijdens het lezen opgehoopte ontzetting geen tegenwicht meer vindt.

Op de achterflap wordt gesproken van een ‘zoektocht’ en ‘een radeloze queeste’ en die termen zijn heel letterlijk – dus nu eens niet zozeer als literaire toop – van toepassing.

Al in het begin van dit overweldigende verhaal, dit ‘ongeautoriseerde requiem’, valt het zinnetje: ‘Als het maar eenmaal op papier stond.’ Dat heeft betrekking op de wens van het ouderstel om hun pasgeboren zoon bij de burgerlijke stand in te schrijven als: Tonio Rotenstreich van der Heijden. Rotenstreich is de tot uitsterven gedoemde achternaam van Tonio’s moeder Mirjam en op deze manier, halfillegaal, alsof het om een tweede voornaam gaat, kan die naam behoed worden voor de vergetelheid. Dat is de gedachte, maar bij het loket waar aangifte gedaan moet worden, loopt het direct mis: vader Adri laat zich overdonderen door een gehaaide baliemedewerkster en staat voor hij het weet weer buiten. De jongen zal Tonio van der Heijden heten.
In bredere zin is dat zinnetje eveneens van toepassing op het gehele boek. Zelden kwam de noodzaak om te schrijven, de noodzaak om te vereeuwigen wat anders voorbijgaat en voorgoed verzinkt, zo pregnant voor het voetlicht als in dit boek dat A.F.Th. van der Heijden nooit had willen schrijven.

Een rauw verslag

Tonio is geen bezonken terugblik op de tragedie die zich in het leven van Adri en Mirjam van der Heijden voltrok: op de vroege ochtend van 23 mei 2010 werd hun enige kind Tonio geschept door een auto. Operaties mochten niet baten, hij overleed. Tonio vertelt het verdriet van binnenuit: van het moment dat de politie aanbelde tot kort na het plaatsen van de grafsteen, waarop staat: Tonio Rotenstreich van der Heijden.

De moeder huilt en huilt, als een dier. De vader schreeuwt innerlijk en op een gegeven moment ook voluit.

Al snel besluit hij over zijn zoon te gaan schrijven, omdat hij niet anders kan. ‘Het is schrijven over Tonio of niet schrijven – dat is geen kwestie van kiezen.’ Je kunt je afvragen waarom hij er niet voor kiest om niet te schrijven. Zelf voert hij aan dat hij daarmee een vroegere belofte aan Tonio gestand doet: op zijn achttiende zou Tonio een boekje met dagboekfragmenten krijgen over hem. Daar kwam destijds niets van, ook omdat Tonio lauw reageerde op dat geschenk. Ook constateert Van der Heijden in een superieure, beschouwende passage over het geheugen, dat zijn vrouw en hij hun herinneringen aan Tonio niet kunnen koesteren, zoals de uitdrukking gebiedt. Die herinneringen zijn aangetast door de dood die zijn leven op ‘Zwarte Pinksterdag’ afsneed. ‘De dood vervalst en ontwaart elke herinnering.’ Juist daarom is het zaak om Tonio’s te korte leven vast te leggen, nu het nog kan.

Begrijpelijk dus dat Van der Heijden niet de roman afmaakt waaraan hij werkte tot het noodlot zich binnen zijn leven wrikte, begrijpelijk dat hij niet anders kan dan over Tonio schrijven – alleen Tonio doet er nog toe. Maar de lezer beleeft in Tonio op een andere manier waarom Van der Heijden moet schrijven, waarom er geen andere keuze is. Tonio is een rauw verslag, vanuit de gevoelsverwarring, dicht bij de situatie. Van der Heijden, die zegt dat zijn enige eigenwaarde gevormd werd door zijn zoon, valt ten prooi aan zelfverwijten, schuldgevoel en schaamte: ‘Ik schaam me, ja, omdat ik mijn zoon kwijt ben. Ik schaam me, tegenover jou en de hele wereld, omdat ik zijn dood niet heb kunnen voorkomen. Ik heb gefaald.’

Illustratie: Siegfried Woldhek

Op een gegeven moment slaagt hij erin, dankzij de afstand die het schrijven hem biedt, dankzij het strohalmpje rationaliteit dat hij zo tegen de oprukkende chaos kan inzetten, de gevoelens die hem overweldigen te inventariseren: opgejaagdheid, nervositeit, pijn, opstandigheid, schuldgevoel, trots, woede, gelatenheid, angst en het gevoel van een totale nederlaag. Hij spaart zichzelf niet: ‘In godsnaam, wat was er de zin en de betekenis van dat Mirjam en ik ruim eenentwintig jaar lang zo’n prachtige jongen in ons midden hadden gehad, een kind dat door z’n pure levenslust ons gezond en in leven hield, en dat wij nu afscheid moesten nemen van de zwaarst denkbare gehandicapte, met levensverwachting nul en verstandelijke vermogens tot nul teruggebracht? Al die jaren van trots op het mooie en slimme wezen dat wij samen hadden voortgebracht… uiteindelijk was het toch dit opgegeven wrak dat ik bij haar verwekt en dat zij voor ons gebaard had.’

Blijven denken

Tonio ontvouwt een wereld van magisch denken, van bezweringen, dwanggedachten. Het schrijven, hoezeer ook ontsproten aan het irrationele, is het enige wat Van der Heijden tegenover die chaos kan stellen. Wat hij eigenlijk doet in Tonio is hardop denken. Malen. Vertwijfeld redeneren. Maar: blijven denken. Die gedachten opschrijven.

Tonio’s passie was fotograferen en het is niet minder dan een ‘nader tot hem’ hoe Van der Heijden in zijn eerbetoon, gedenkschrift en viering van dit jonge leven fotografische technieken inzet. Hij zoomt in, focust – om via de lens en daarmee via de technische afstand die het gereedschap (dus ook: het schrijven) hem biedt eerdere situaties, van geluk en ongeluk, te bezien. Als geheel biedt het boek Tonio ook een verzameling snapshots op een ongrijpbaar fenomeen als verdriet, dat telkens van kleur verschiet, van vorm verandert. Die ‘ijskoude hel van verlies en verdriet’, zoals hij het noemt. Hij schrijft dat het verdriet bij Mirjam als een zwarte wolk naar binnen sloeg. Bij hem manifesteert het verdriet zich als een ‘stille, koude ontzetting’: ‘Bloed, tranen, overig lijfsvocht – alles leek, aan de oppervlakte onttrokken, mijn verkilde binnenste in geleid te worden, om daar te bevriezen.’

Zal het verdriet na zo’n gruwelijk verlies voorbijgaan, draaglijk worden, ooit? Van der Heijden knakt elke illusie: ‘De pijn om het verlies zal niet minder worden. Bij Mirjam niet, bij mij niet. In de loop van de jaren, tot aan onze dood, zal de pijn alleen maar toenemen.’
Toch eindigt Tonio niet in mineur. De slotzin is van het meisje Jenny – Tonio was vol van haar in zijn laatste dagen. Ze zegt, nadat ze op de drempel van zijn kamer is blijven staan om afscheid te nemen: ‘Ja, ik geloof echt dat de doden een bepaalde energie voor ons achterlaten.’ Dat sluit aan op een eerdere opmerking van Tonio: ‘Het draait allemaal om energie, Adri.’

Energie als tegenwicht voor het verdriet. Energie die ervoor zal zorgen dat Van der Heijden doorgaat met schrijven. Energie die deze bittere woorden zal logenstraffen: ‘Die roman komt er niet. Ik schrijf mijn boek over Tonio, en dan is het gedaan.’ Van der Heijden, die juist als geen ander het schijnbaar betekenisloze symbolisch weet te duiden in zijn oeuvre, toont zich ditmaal afkerig van de literaire spiegelingen, motieven, symbolen die hem treffen bij het overzien van Tonio’s bestaan. Maar toch vermeldt hij ze. Hij wilde een Tonio ‘van vlees en bloed’ componeren en dat lukte hem. In de enige taal die daarvoor geschikt is: de literatuur.

Gepubliceerd op: | 50 Comments


  • Gertleers

    ‘De dood vervalst en ontwaart elke herinnering’, wordt bedoeld ontwaardt?

  • W Krijbolder

    Over Tonio, over de dood die groot is en de mens die klein is.nAls je ze nou zo ziet, de fragmentjes uit een vijftal recensies achter NRCBoeken over AFTH u2019s requiem aangaande zijn overreden en overleden zoon Tonio (naar het gelijknamige boek), wat is het dan dat me bekruipt. Niet dat obscene waar Marja Pruis in de Groene vorige week over repte (om hem, de gigant met vooral ook een gigantisch vermogen tot het opblazen van 1 verongelukte) in de laatste regel nog snelu00a0 even obsceen te eren, u2019t is een gevoel van deju00e1 vu, deju00e1 lit ook. nDus na Connie, na, hu00e8, God, dat boek van die gast met een en al voorhoofd die pas met het requiem over zijn dode pasgeboren kindje u00e9cht doorbrak, na Anne nu dus, wel: na AFTH.nErgens in Haruki Murakamiu2019s verhalenbundel Na de aardbeving (niet die van zonet, u00a0maar die van Kobe, halverwege de jaren negentig) staat, als tip van de oude Thaise dromenvoorspeller Nimit : u201cwat u nodig heeft is geduld. Woorden moet u weggooien. Woorden veranderen in steenu201dnEven daarvoor nog zegt ze: u201cIk begrijp uw gevoelens heel goed, maar als gevoelens in woorden worden uitgedrukt, veranderen ze in leugens. u201cnOngelezen weet ik dat het boek barst van de literatuur (nou ja, wat daar in Nederland voor door moet gaan), barst van de leugens en verder dat AFTH, nu de hele flikkerse boel van leed, van beelden, van chaos weer opgerakeld wordt, zichzelf akelig in zijn eigen vingers gesneden heeft.nNu kan het verwerken echt beginnen, d.w.z. nadat ook dit literaire golfje die een tsunami voor de schrijver zal blijven ook hem weer in de zee die mensheid heet heeft teruggetrokken: alles is lijden, ja, zelfs geluk is lijden (later vooral, als u2019t voorbij is nietwaar?)

  • Debby Struijk

    Wat W Krijbolder met zijn of haar reactie wil uitdrukken, is mij volstrekt onduidelijk. Het voelt en leest als ongepast en vergezocht. Ik heb Tonio nog niet gelezen, maar ga dat rap doen. Een oeruiting van rouw, een literaire uitingu00a0van een grote initimiteit: het deelgenoot wordenu00a0van hetu00a0intense verdriet van eenu00a0verslagen vader en moeder.u00a0De rillingen bekropen mij toen ik mij realiseerde dat op het moment van hun onheils, ik samen met mijn lief in bed lag, nog geen vijftig meter verderop in het hotel aan de Stadhouderskade….de laatste nacht samenu00a0doorbracht voordat hij in het ziekenhuis belandde en uiteindelijk bleek dat hij ongeneeslijk ziek was…onsu00a0beider onheil zo dicht bij elkaar. Diep respect voor Adri, maar ook voor u00a0Mirjam. Tonio, een eerbetoon aan hun enige kind. Alleen zij die vader en moeder hebben mogen worden, kunnen zich het beste inleven in de situatie om het meest dierbare te moeten verliezen. Welk woord bestaat er eigenlijk voor ouders die hun kind hebben verloren? Weduwe, weduwnaar, wees, halfwees, maar hoe heetu00a0een ouderu00a0die zijn kind verliest?

  • Debby Struijk

    Wat W Krijbolder met zijn of haar reactie wil uitdrukken, is mij volstrekt onduidelijk. Het voelt en leest als ongepast en vergezocht. Ik heb Tonio nog niet gelezen, maar ga dat rap doen. Een oeruiting van rouw, een literaire uitingu00a0van een grote initimiteit: het deelgenoot wordenu00a0van hetu00a0intense verdriet van eenu00a0verslagen vader en moeder.u00a0De rillingen bekropen mij toen ik mij realiseerde dat op het moment van hun onheils, ik samen met mijn lief in bed lag, nog geen vijftig meter verderop in het hotel aan de Stadhouderskade….de laatste nacht samenu00a0doorbracht voordat hij in het ziekenhuis belandde en uiteindelijk bleek dat hij ongeneeslijk ziek was…onsu00a0beider onheil zo dicht bij elkaar. Diep respect voor Adri, maar ook voor u00a0Mirjam. Tonio, een eerbetoon aan hun enige kind. Alleen zij die vader en moeder hebben mogen worden, kunnen zich het beste inleven in de situatie om het meest dierbare te moeten verliezen. Welk woord bestaat er eigenlijk voor ouders die hun kind hebben verloren? Weduwe, weduwnaar, wees, halfwees, maar hoe heetu00a0een ouderu00a0die zijn kind verliest?

  • Yanny

    Ik heb het boek op de tweede Pinksterdag uitgelezen en kan niets meer dan mijn hoofd buigen voor de schrijver die het verlies van zijn kind zo goed heeft kunnen bewoorden.u00a0 Hij en zijn vrouw verloren niet zomaar een kind (wat op zich al erg genoeg is) maar hun enig kind.nnElke ouder zou moeten beseffen (zegt Adrie in zijn boek) dat een kind altijd bloot staat aan gevaren waar je als ouders gewoon geen vat op hebt maar dat wel zou willen hebben- en houden. Maar zo werkt het leven niet.u00a0 Je kind gaat het huis uit , schaft een fiets aan en rijdt de dood tegemoet zonder enig besef .u00a0 Tonio had natuurlijk ook een auto kunnen aanschaffen en wellicht had de uitkomst dan hetzelfde geweest. nnMirjam en Adrie zijn goede ouders geweest en in die zin is het goed dat het boek is geschreven naast het feit dat het een mooi eerbetoon is voor hun zoon.nnTonio leest vanuit het oneindige misschien mee en zegt dan lichtelijk ironisch tegen zijn vader:u00a0 ‘ Goed gewerkt vandaag’?

  • http://www.facebook.com/people/Rob-Linssen/1670418974 Rob Linssen

    Wij kunnen niet genoeg geconfronteerd worden met het oneindige leed dat dit leven, iedere leven, voor de meesten van ons in petto heeft. Alleen door echt en diep de volledige rauwheid ervan te laten doordringen, is het mogelijk iets van de kinderlijke openheid en onbevangenheid te bewaren die het leven de moeite waard maakt. AFTH heeft met Tonio een strikt privu00e9 en toch volstrekt universeel monument voor de mens geschreven. Huiveringwekkend mooi.n

  • Sander Pleij

    Beste lezers, we hebben volgende week een groot en mooi interview met Van der Heijden in VN staan. Het is afgenomen door Coen Verbaak.

  • Pingback: Bert Altena » tonio

  • Haerens H

    ” u2019t is een gevoel van deju00e1 vu, deju00e1 lit ook”.nMoeilijke taal hu00e9, dat Frans…n

  • Eramkema

    Ik heb het boek nog niet gelezen,maar ga dit doen en laat niemand maar dan ook niemand laatdunkend denken en schrijven over de man die de moed had om te beschrijven hoe diep het leed gaat om een kind te verliezen. Van dichtbij heb ik meegemaakt hoe dat is. Als moeder met ce vrouw van mijn zoon u00a0en als kind van ouders die hun dochter verloren bij net zo’n afgrijselijk ongeluk. Ook ik heb gezien hoe je als ouder je dan afvraagt waar heb ik gefaald. Natuurlijk zijn hij(AFTH) en zijn vrouw niet de enigen die zoiets overkomt, maar het is goed voor alle anderen te zien hoe diep dit ingrijpt in een mensenleven. Je hoort zo vaak mensen zeggen dat dat verdriet nu maar eens over moet zijn na bepaalde tijd, maar wat is tijd. Verdriet is wat in je ziel zit en daar heeft tijd helemaal niets mee te maken. Het manifesteert zich op momenten die je niet verwacht en dan heb je daar maar weer mee te dealen.n

  • Flip Willemsen

    Ik vond het een erg mooi boek. Prive en universeel tegelijk. Rauwe rouw. Huiveringwekkend. Liefdevol. Ik begrijp alleen niet waarom de schoonmoeder finaal gefileerd moet worden. Haar verhaal vond ik niet passen bij de toon van het boek. Zoals ik de foto van de plek van het ongeluk in de Volkskrant (bij het schriftelijke interview met Van der Heijden) niet vond passen bij zijn verhaal.

  • Cath*

    Heeft u kinderen Heer Krijbolder?:-))n

  • Cath*

    Een ouder die zijn/haar kind verliest, heet naar mijn idee een geamputeerde ouder en dat doet pijn. Pijn die nooit meer over gaat, wel anders wordt als het door de jaren heen meegedragen wordt op de levensweg. De pijn hoeft ook niet te verwdwijnen, dat kan het streven niet zijn. De pijn is de herinnering aan hem/haar, die mag ‘levend’ gehouden worden wat mijn betreft. Als je de pijn kwijt bent, is de herinnering weg. Dat zou’k nooit willen.

  • Niene

    Diep respect en medeleven voor de auteur en zijn vrouw.Het rauwe verdriet is zo voelbaar in het boek,een kind verliezen is het ergste wat een mens kan overkomen.

  • Kathleen Van Rijssel

    ook ik heb het boek “Tonio” gelezen en heb zelden zo gehuild, als bij het lezen van dit verhaal. Ik kon er me perfect in inleven want ook ik heb mijn enige zoon verloren in 2008 na een hartstilstand- hij was net geen 24 jaar – wat dit met je doet kan je niet uitleggen .. je voelt je u00e9u00e9n brok rauw vlees en het lijkt alsof er een stuk van jezelf is weggesneden.. ondertussen zijn we bijna drie jaar verder en toch wordt de pijn niet minder – integendeel … de grote gapende leegte en het gemis wordt steeds erger ..geen toekomst meer en niets meer om voor te leven – ik vond het verhaal van Tonio prachtig en heb diep respect voor de vader die het geschreven heeft – je moet het maar doen – op een moment dat je liefst ook zelf zou verdwijnen en je kind terughalen – op welke manier dan ook.. dit is niet enkel een verhaal – het is de hartenschreeuw van een verscheurde vader die met zijn schuldgevoelens geen blijf weet .. ook dit is zo herkenbaar voor mij – je kan je blijven afvragen waarom ? je zal nooit een antwoord vinden. we begrijpen zo weinig van het leven – hoe kunnen we dan de dood begrijpen ?u00a0nheel veel sterkte en medeleven aan de ouders van Tonio

  • Kathleen Van Rijssel

    schandelijk om zo te spreken over iemand die zijn kind heeft u00a0verloren – hopelijk maakt u het zelf nooit mee…nkan alleen maar enorm respect opbrengen voor AFTH van der heyden – om zo’n prachtig requiem te schrijven over zijn kind – u heeft het boek trouwens niet eens gelezen …

  • N Kuijper

    Ik heb mijn enig kind verloren ook in 2010 en ik heb het boek Tonio deels gelezen ndat wil zeggen alleen alles wat zich afspeelde na zijn overlijden. nLezen hoe hij was toen hij nog leefde heb ik overgeslagen, dat is u00a0te moeilijk. nIk vind het prachtig geschreven ook al barst het volgens u van de literatuur en de leugens n’So what, Tonio’s vader is een schrijver en hij schrijft het op zijn manier en het heeft me geraakt het geeft zo goed de hel aan waar je in beland bent en het overleven wat waarschijnlijk nooit meer overgaat nnBedanktu00a0 meneer van der Heijden voor’ Tonio’ hetu00a0heeft miju00a0erg aangesproken…………. nu00a0n

  • Mary

    Wat is dit een enorm irritante opmerking.

  • N Kuijper49

    Goedendag Kathleen,nnU bent al drie jaar verder, ik ben pas 9 maanden op weg. nU schrijft dat de pijn en het gemis niet minder wordt maar erger, en dat er geen toekomst is en niets meer om voor te leven. nZo ervaar ik het ook ……..nHoe overleef je de dood van je enige kind en wil je dat uberhaubt wel ?nVolgens de mensen om me heen en deu00a0GGZ wel maar ik zelf denk daar heel anders over zolang ik het nog enigzins leefbaar vind ga ik door maar zo niet …………de tijd zal het zeggen nIk wens je heel veel sterkte nnNelleke u00a0u00a0nn

  • Nicolette

    Wat een schitterend boek. De pou00ebtische wijze waarop Van der Heyden de dood van zijn zoon weet te beschrijven raakt mij diep. Mijn zoon, die inmiddels 24 is, heeft acht jaar geleden een vergelijkbaar ongeluk gehad en het, door een Godswonder, overleefd. Opnieuw voel ik diepe dankbaarheid dat hij nog leeft en verbondenheid met Adri en Mirjam.

  • Lucie

    Met enige aarzeling aan deze requiemroman begonnen. Iedere ouder heeft angst voor wat zijn of haar kind kan overkomen, om dan een roman als Tonio te durven lezen, vergt moed, en confronteert je met je grootste angst, wat gebeurt er met je als je een kind verliest. Iedere ouder zou een monument willen oprichten en A.F.Th doet dat, hij heeft niet kunnen voorkomen dat Mirjam haar zoon verloor, toch creeert hij voor haar en zichzelf nu iets groots, tastbaars, troostend. Tonio verdient een ereplek in mijn boekenkast.n

  • Carola

    Angstaanjagend om te lezen wat er gebeurt waar je als ouder altijd bang voor bent. Deze dingen gebeuren altijd bij een ander, toch? Of toch niet? u00a0Door dit boek ben ik me meer danu00a0ooit gaan realiseren dat angsten ook waarheid kunnen worden. Alle respect voor de manier dit verdriet verwoord is. Ik heb mezelf helemaal verloren in dit boek.

  • Edith

    Wat een ongelooflijke prestatie om zo te kunnen schrijven over zo’n onbeschrijflijk verlies!u00a0Ik vond het zeer indrukwekkend en het boek geeft zo goed weer wat een ouderu00a0voelt alsu00a0een kind overlijdt. Zo’n verlies kan je normaal gesproken niet verwoorden en het is zo bijzonderu00a0treffend weergegevenu00a0dat het ook genadeloos bij jeu00a0binnen komt.Wat eenu00a0groots requiem is dit en zo’n eerbetoon aan hun zoon.u00a0

  • E. Hendriks

    Geilt u op het feit, publiekelijku00a0zo met mensenlijke gevoelens om te gaan?u00a0u00a0nPijn die nooit meer over gaat.nIk hoop ‘t toch zo….

  • Ans

    u00a0U heeft zelf geen kinderen zeker! Shame on you!!!

  • Ajvannus

    Verstild en ontroerend boek wat je mee neemt in het verdriet waar een mens opeens mee geconfronteerd kan raken, als je zo over je kind kunt schrijven ben je een liefdevol mens.

  • Riet

    Zelden een boek gelezen over het verlies van een dierbare, dat zo sec, zo zonder sentiment geschreven is. Ik hoef bij het lezen geen tranen te plengen, maar ik voel wel de pijnu00a0u00a0door mijn ziel snijdennvan een vader en moeder die hun u00a0enig kind verloren hebben.u00a0Misselijk u00a0word u00a0ik van de kritiek van Krijbolder. Zijn betoog zit overigens vol met stijl- en taalfouten. Bah!!!Ik hoop innig dat Adri en Mirjam elkaaru00a0ook nu nog zo kunnen steunen in hun noodlot en dat zij bij elkaar blijven tot in lengte van dagen.Zelf zou ik me geloof ik ophangen, als dit mij overkomen was. Tenzij ik u00a0over de capaciteiten zou beschikken om een boekte schrijven, waardoor u00a0van der Heijden en tevens zijn vrouw, zich staande hebben weten te houden.Tonio, een requiem eerlijk, onverbloemd en voor eenieder die rouw heeft ondervonden, zeer treffend u00a0en herkenbaar.u00a0

  • http://www.facebook.com/annemieke.dijkhuizen Annemieke Dijkhuizen

    Inderdaad, shame on you!!!

  • Gejanna

    Dankje wel voor deze “uitdrukking” ik loop / leef er nu al 17 jaar mee, ik mag er niet aan denken om het gevoel kwijt te zijn aan de fijne herinnering van mijn kind……

  • Wa Gorgel

    Wat ik erg knap vind van van der Heyden is dat hij geen haat heeft naar de automobilist, die Tonio aanreed.
    Deze had niet gedronken, maar ook zijn leven is kapot!!
    Je zal maar je hele leven achtervolgd worden, dat je een jongen van 21 heb doodgereden,als jonge automobilist…
    Die pijn blijft net zo lang duren als het verlies van Adri en Mirjam…..

  • Wa Gorgel

    Nog even een toevoeging:
    misschien is het raadzaam voor Adri en Mirjam om als zij er aan toe zijn contact op te nemen met degene die Tonio heeft aangereden.
    Ik heb begrepen dat hij vrijwel geen schuld had aan de aanrijding, maar zijn schuldgevoel blijft tot zijn dood.
    Adri en Mirjam, veel kracht en liefde voor jullie!
    Liefs Wilma

  • Gaby De Doncker

    Jeroen, onze zoon verdween voor altijd uit ons leven op 13 april om 13.20u. Met de fiets aan de hand steekt hij de overweg over en wordt gegrepen door locomotief   7713.
    Oneindig veel vragen, bedenkingen, twijfels, gevoelens van spijt en schuld overspoelen ons nog dagelijks.Het boek Tonio kreeg ik cadeau en meermaals probeerde ik erin te lezen maar telkens weer schoof ik het voor me uit. Het was té pijnlijk, té herkenbaar.
    Blijkbaar zou het heel wat vechten en worstelen worden om alsnog het boek uit te lezen. Momenteel ben ik bezig om me er door te slaan.
    Het is vreselijk moeilijk om te doen…men zegt goedbedoeld dat ik het beter niet lees. Ze begrijpen echter niet dat het me ook steunt, me verheldert en me laat inzien dat ik helemaal niet gek aan het worden ben.
    Eerder liet ik de pijn niet toe en wou enkel flink zitten wezen. Zie eens hoe ik toch mijn best doe om alles zo goed mogelijk verder te laten verlopen!De laatste tijd en ook door middel van het boek kan ik de pijn meer toelaten en daar heb ik vrede mee.
    Mijn oprechte bewondering voor de schrijver om in dergelijke omstandigheden zo goed te kunnen formuleren wat het is dat “grote gemis”
     
     

  • Pingback: Het nieuwe lezen « Bieb Blog Vlissingen

  • Pingback: Tonio: een must voor rouwbegeleiders | levenendood

  • ruth surink

    een ontroerend mooi boek, alleen mensen die zelf veel meegemaakt hebben begrijpen hoe diep dit verdriet gaat en dat je het altijd met je meedraagt, ik heb je jaren geleden weleens gesproken in zwart en welling en over mijn moeilijkheden  verteld. ik wens jou en je vrouw veel sterkte met de rest van jullie leven, een warme groet ruth surink.

  • Adavdlinden

    Niet in één keer uit kunnen lezen!!!
    als je zó kunt schrijven over je verdriet,angst en liefde voor je zoon én je vrouw ben je een bevoorrecht mens.
    tijdens het lezen was het of ik bij hen in huis was,voelde het verdriet en de diepe lijnen bijna schuldig dat mijn kinderen leven!!!!
    de grootste angst voor ouders na de geboorte van een kind is voor adrie en mirjam werkelijkheid geworden.
    dank voor dit overweldigend eerbetoon aan je zoon..een musthave voor alle ouders!

  • Hennyverhoeven17

    Prachtig,mooi,treffend geschreven,zulke rauwe, rouw!!!heel veel kracht,sterkte en liefs

  • Comos

    Mijn talentvolle, mooie, lieve jongen heeft zelf een einde aan zijn leven gemaakt.
    Ik put veel troost uit het boek. Veel herken ik erin. Het praten tegen je dode kind en hem als jongetje om je heen voelen…

    Cobien

  • H Oosterwegel

    De waarde van uw bijdrage ontgaat me, zelfs na aanhoudend nadenken, misschien kunt u de tekst eens uitschrijven op de deur van uw toilet en er daar nog eens lang en ernstig over nadenken. Ik geloof dat ik er nu wel over uitgedacht ben.

  • Y. Litjens

    Ik ben altijd opzoek naar verhalen die in grote lijnen hetzelfde verdriet beschrijven als wat ik en mijn gezin hebben meegemaakt. In april 2010 overleed mijn broer op 26jarige leeftijd aan een hartaanval. Geen waarschuwingen geen tweede kans. Naar al jullie reactie te lezen hoop ik dat dit boek ons weer een beetje kan helpen in het verwerken van dit ondraagbare verlies.

  • B Langenberg

    Weinig woorden heb ik nodig om te vertellen hoe zeer dit boek me raakt, na het verlies van onze zoon. Prachtig verwoord en beschreven, hartelijk dank.

  • Jitvandijk

    Ben,hoe toevallig,op eerste Pinksterdag aan het boek begonnen en had het vannacht om 2u uit.
    Er zijn geen woorden voor,zo mooi,zo liefdevol,zo intens verdrietig,ik heb in mijn hele keven nog nooit zo veel gehuild dan de afgelopen dagen.Heel veel medeleven voor U beiden Hr en Mevr.vd Heijden!
    De verjaardag  en het geboortejaar van Uw zoon heb ik op mijn verjaardagskalender gezet om zo ieder jaar op die dag vooral,aan U te denken.
                                                 Jitske van Dijk

  • elsbeth

    Moedig, dat vind ik deze vader. Die zijn verdriet opschrijft.
    Een boek over de liefde van- en voor een zoon.
    Nog heel veel moed toegewenst aan de ouders van Tonio.

  • Jan

    Helaas, Nelleke heeft het inderdaad niet gered….

  • l.stamer

    Stoned of jalouzie,…beiden wellicht. Dit gewauwel ontgaat me.

  • Lennie

    Ik ben nog bezig in het boek Tonio. Ik ken verlies, en ik herken de rauwe pijn en het gesjouw door de eerste jaren na het grote verlies. Wat een hommage aan deze drie mensen, Tonio, Mirjam en Adri, wat een moed om je zo bloot te geven. Liefs, veel liefs en dank je wel.

  • Pingback: Recensie: A. F. Th. van der Heijden – Tonio. Een Requiemroman | Ranking the Books

  • Pingback: Onbarmhartig jaar (Boekenlijst deel 1) | jezzebel

  • Pingback: Of A. F. Th. van der Heijdens “Tonio” ook De Inktaap 2013 wint? | The Sausage Machine

  • Alexandra De Vos

    Een late reactie maar: ik vind dit zo tragisch. Heel veel sterkte gewenst aan wie Nelleke verloren heeft…