Hitchens in Tumortown

Christopher Hitchens, de Engelse, in Amerika wonende columnist en polemist die in december vorig jaar overleed, kreeg op dezelfde dag te horen dat hij slokdarmkanker had en dat zijn boek met memoires Hitch 22 op de bestsellerlijst van The New York Times was gekomen.

Het treurige bericht werd daardoor vrij snel publiek. Hitchens werd geen zieke die zijn ziekte in anonimiteit kon ondergaan. Hij kreeg te maken met een vloedgolf aan medeleven, en niet alleen van empathische aard. Tijdens de anderhalf jaar die hij nog te leven had schreef hij een paar keer over zijn toestand in Vanity Fair, stukken die nu in boekvorm zijn uitgegeven onder de door hemzelf nog bedachte titel Mortality.

In Ilness as Metaphor beschreef Susan Sontag kanker in oorlogstermen als een ‘ruthless, secret invasion’. De strijd tegen tuberculose was gewonnen, de oorlog tegen kanker was in volle gang. Christopher Hitchens is bereid om zich aan alle denkbare experimenten te onderwerpen om de ziekte tot staan te brengen, maar hij voert geen oorlog.  Hij bereikt ook niet het berustende stadium in het door Elisabeth Kübler-Ross beschreven proces van ontkenning, woede, depressie en acceptatie. Daar leeft en schrijft hij nog te veel voor.  Hij wil blijven leven voor zijn vrouw en kinderen. En om bij hun dood over zijn vijanden Henry Kissinger en Joseph Ratzinger te kunnen schrijven.

Voor Hitchens is zijn ziekte ‘new land’. Zijn tumor zorgt ervoor dat hij in ‘Tumortown’ komt te leven. Als publieke intellectueel krijgt hij van alle kanten advies, morele lessen, kuren en therapieën aangeboden. Dat leidt tot interessante beschouwingen, zoals over de mensen die voor hem bidden. Wat denken ze daarmee te bereiken? Dat God van gedachten verandert en hem laat leven? Zijn die bidders dan machtiger dan God? Voor de atheïst Hitchens, de schrijver van het boek God is not Great, is dit puur absurdisme. Er zijn ook gelovigen die vinden dat hij nu zijn verdiende loon heeft gekregen. Ze wrijven in hun handen bij de gedachte dat hij straks zal branden in de hel.

In Tumortown leeft Hitchens met een tegenstrijdige, dubbele geest: hij is stervend aan het leven (‘living dyingly’). Hij leeft ook dubbel, want hij haalt alles uit het lesgeven en lezingen houden over heel Amerika, wetend dat hij op zijn laatste benen loopt. Hitchens is een columnist de uit alles wat hem overkomt iets haalt. Je moet er nog iets aan hebben. Zijn ervaringen hadden wel eens tot een etiquetteboek voor kankerpatiënten kunnen leiden. Ook de naaste omgeving had er zijn voordeel mee kunnen doen. Dat die patiënten bijvoorbeeld ongewild tot solipsisten worden: alles alleen nog maar kunnen zien vanuit hun perspectief. En dat ze hun lichaam, dat eerst een vriend was, nu als vijand gaan beschouwen. Dat opwinding en melancholie elkaar afwisselen al naar de berichten van de dokter. En dat de patiënt van iedereen gaat houden die zijn lijden weet te verlichten.

Hitchens behoort tot de school die in principe de uitspraak van Nietzsche onderschrijft dat alles wat hem niet ombrengt hem sterker maakt (‘was mich nicht umbringt macht mich stärker’). Hitchens betwijfelt nu of hij dit wel kan volhouden. Er zijn veel momenten dat hij zich, met een schitterende vergelijking, ‘zo machteloos voelt als een suikerklontje in water’. Het vermogen om sterker uit tegenslagen tevoorschijn te komen is in het geval van zijn slokdarmkanker niet groot. Je wordt niet sterker, maar machtelozer, ook al grijp je alles momenten aan om je sterker te wanen. Ook Nietzsche moet, nadat hij in 1889 in Turijn geestelijk was ingestort, in momenten van helderheid gedacht hebben dat hij er niet sterker op werd.

Het zijn zulke beschouwingen die Mortality tot een realistisch en toch vitaal testament maken. Hitchens heeft het laatste jaar het meeste aan zijn vrienden gehad. Die zorgden ervoor dat hij niet alleen in Tumortown vertoefde, maar ook nog in Wellville.