Paul Celan ontmoet Martin Heidegger

door

Eind juli 1967 bezoekt dichter Paul Celan de filosoof en halfslachtige nazi Martin Heidegger in het dorpje Todtnauberg in het Schwarzwald. De familie van de Joodse, Roemeense dichter is vermoord in de concentratiekampen en hijzelf heeft ternauwernood een Roemeens werkkamp overleefd. Het gedicht Todesfuge, dat Celan over de holocaust schrijft, is gruwelijk mooi:

Schwarze Milch der Frühe wir trinken sie abends / wir trinken sie mittags und morgens wir trinken sie nachts / wir trinken und trinken.

Drie jaar na de ontmoeting pleegt Celan zelfmoord.

Celan worstelde met zijn Duitse, ‘schuldige’ moedertaal, en ook Heidegger lag overhoop met de ontoereikende taal. Ze hielden van elkaars werk! Wat er daar in die hut is gebeurd, weet niemand precies. Wat de betékenis was, is onderwerp van studies en theorie. Van verzoening, vriendschap of vergeving lijkt geen sprake te zijn geweest.

Kunstenaar Joseph Semah heeft de ontmoeting tot onderwerp gemaakt van niet zomaar een tentoonstelling. Ik denk niet dat ik makkelijk nog loskom van dit werk, de beelden hebben zich gemengd in mijn eigen canon van de Tweede Wereldoorlog. Centraal staat de lange keukentafel van de kunstenaar met er bovenop barakken als die van de concentratiekampen en ondersteboven onder het blad gemonteerd de hut waar Celan Heidegger ontmoette. Er zijn installaties van tafels gescheiden door een wand waarbij een tafel wegzakt.

Er zijn wonderschone gruwelwanden waarin op partituren van Bach of Wagner gebouwen en details uit de kampen zichtbaar worden, soms over elkaar heen, soms in spiegelbeeld, hoe kouder en harder, hoe mooier. Als ik probeer te begrijpen waarom ze me raken, wordt alles plat, banaal of opgezogen door ontoereikende filosofie. Maar er is een wijsheid in mijn hart geslopen die ik liever niet voelen wil.

Te zien t/m 30 december in Gemak, Den Haag en vanaf 17 december in de Nieuwe Kerk te Amsterdam op de tentoonstelling Jodendom. Een wereld vol verhalen.

Gepubliceerd op: | No Comments


© 2012 Vrij Nederland De Republiek der Letteren en Schone Kunsten Disclaimer. Site aangedreven door Wordpress. Ontwerp door Tim de Gier.