Harder dan te hard

Popmuziek is aantoonbaar harder en dus slechter gaan klinken sinds de jaren negentig, zeggen deskundigen. ‘Geen wonder dat je hondsmoe wordt van het luisteren.’

Op het kantoor van The Saint of Sound in Baarn laten ze er geen misverstand over bestaan. Al bij de ingang van de keuken hangt een poster van een grafiek: A Visu­al History 
of Loudness.Voor iedereen is in één oogopslag duidelijk: muziek wordt met het jaar harder en harder. Muziek kan tot een waarde van nul decibel (de limiet) op cd worden gezet, een piek die volgens de tabel op de poster al in 1990 werd bereikt met ‘Miss You Much’ van Janet Jackson. In de eenentwintigste eeuw krijgt de daarvoor almaar stijgende lijn de vorm van een baksteen. Vrijwel alle muziek is even hard. Veel té hard, als je het aan San der van der Heide vraagt, een van Neder lands toonaangevende vakmensen op het gebied van muziekmastering en eigenaar van The Saint of Sound.

Paul Bergen/ANP

Popmuziek, menen deskundigen, is aantoonbaar slechter gaan klinken sinds midden jaren negentig. De popmuziek van nu is nog steeds even aanstekelijk of vindingrijk, maar het geluid van popmuziek is verslechterd. Grootste probleem: de meeste muzikanten willen dat hun muziek zo hard mogelijk op de geluidsdrager terechtkomt. Vanaf 1998 is er sprake van de Loudness War, een wedloop om wie het luidst is, met enkele notoir belabberd klinkende cd’s als resultaat, waaronder Death Magnetic van Metallica en I’m with You van Red Hot Chili Peppers.

Wat er precies gebeurt met een opname als de zucht naar luidheid wordt gestild, is te zien in een YouTube-filmpje dat ‘Figure of Eight’ van Paul McCartney als uitgangspunt neemt. Eerst hoor je het origineel uit 1989, waarbij de meters flink uitslaan als er twee tikken op de snaredrum worden gegeven. Daarna volgt een hedendaagse bewerking. Om luider te lijken, wordt het rustige gedeelte opgepompt tot aan de limiet van nul decibel. Nu verschijnt op het scherm iets wat nog het meest lijkt op de eerder genoemde baksteen. De drumtikken vallen nu weg in een soep van geluid. Alle dynamiek is verloren gegaan.

Het is in wezen een technisch verhaal, weet Van der Heide. ‘Maar het gaat iedereen aan. Dit soort luidheid heeft niets te maken met wat men gewoonlijk onder volume verstaat. Je wordt er niet doof van.’ In zijn studio laat hij ‘Drive By’ van Train horen. We moeten schreeuwen om boven de muziek uit te komen. Op elk moment in het nummer blijkt de muziek even luid. Daarna horen we, via iTunes, ‘Monarchy of Roses’ van Red Hot Chili Peppers. De meters staan voortdurend in het rood. Geduldig legt hij uit dat er bij het overzetten naar mp3 met zulke extreme luidheid zelfs nog een probleem bijkomt. Door de conversie naar een ander medium ontstaan er foutjes, zogenaamde clips, stukjes geluid die niet meer kunnen worden weergegeven. Met een kapot geluid als gevolg. Bij dit ‘Monarchy of Roses’ zijn er minstens enkele tienduizenden van zulke clips, bewijst Van der Heide aan de hand van speciale software.

Vervolgens laat hij drie versies van ‘Billie Jean’ van Michael Jackson horen, als illustratie van een song die door de jaren heen steeds luider is gemaakt. Op de cd van de 25th Anniversary of Thriller die vijf jaar geleden verscheen, is alle swing uit het nummer verdwenen. ‘Iedereen, van leken tot technici, zal beamen dat het minder mooi is. Maar toch gaat het verder. Het is alsof men gewoon niet zachter meer durft.’

Luid, luider, luidst. Van der Heide doet er zelf ook aan mee. Als maker van de master verzorgt hij de laatste stap van het opnameproces. Als de opnamen gereed zijn, plaatst een mixer ze in verhouding, waarna een master bepaalt hoe scherp de muziek klinkt, hoeveel laag je hoort en zo verder. En hoe luid dus. Dat is: zo luid mogelijk. Platen maatschappijen vragen er niet eens meer om, zegt hij. ‘Je wéét dat ze het zo willen, dus geven we het zo.’

Misschien niet allemaal. Frans Hagenaars, onder meer bekend als huisproducer van het Nederlandse platenlabel Excelsior, gruwt van de trend om muziek steeds luider af te werken en weigert eraan mee te doen. ‘En juist dat geeft me bestaansrecht. Ik houd nog altijd de standaard aan van EMI uit de jaren zestig. Je kunt misschien niet houden van de muziek van The Beatles of The Beach Boys, het klonk wel altijd mooi. Maar tegelijkertijd ga ook ik met mijn tijd mee. In mijn studio staat natuurlijk een paar van die laptopspeakertjes. Want ook daarop moet muziek nu goed klinken. Maar dat is toch weer wat anders dan die steeds maar luider opgenomen muziek. Dat is effectbejag in plaats van creativiteit. Strijkijzer eroverheen en klaar. Dood- en doodzonde. Waarom zo hard? Er zit toch een knop op je stereo?’

Dollemansrit

Inderdaad: waarom zo hard? Waarom zouden groepen hun muziek bewust verminken? ‘Het is een oud verhaal,’ zegt Pier-Durk Hogeterp, Van der Heides masterpartner. ‘Al in de jaren zestig mocht je op de plaatselijke jukebox niet zachter klinken dan de grote hit van het moment. Dan had je de strijd verloren. Een populair label als Motown stond destijds bekend om zijn luide singletjes. Daar hadden ze ontdekt dat je, door de groeven aan het begin van een plaatje breder te maken, aanmerkelijk harder kon klinken. Dat bleek een wezenlijk bestanddeel van het succes van Motown. Het is niets anders dan een schreeuw om aandacht.’

Wilbert Mutsaers, zendermanager van 3FM en Radio 6 Soul & Jazz, geeft als verklaring dat hedendaagse muziek overal vet moet klinken. ‘Radio, mp3 of cd: op elk format moet ze dezelfde indruk maken. Liefst net zo veel als de concurrentie. Daardoor klinkt alles als een dollemansrit op de achtbaan. Het is lelijk, ja. Waarom er dan geen volksopstanden ontstaan? Je zou bijna denken dat mensen minder zijn gaan geven om geluid. De jongere generatie weet waarschijnlijk ook niet beter.’ Alle bekende radiostations van populaire muziek zenden de luide hits van vandaag met enige mate van compressie uit, waardoor ze nog luider lijken in bijvoorbeeld de ­auto. Ook 3FM. Mutsaers zegt daarin terughoudender te zijn dan zijn collega’s. Hij is kritisch over het steeds luider worden van muziek, maar ziet niet zomaar een weg terug. ‘Hoe jammer ik het ook vind: dit is het, de nieuwe standaard.’ Hagenaars neemt juist een kentering waar: ‘We gaan terug naar een natuurlijker geluid.’ Hij noemt Jack Whites Blunderbuss als voorbeeld van een goed klinkende, moderne cd. Van der Heide en Hogeterp, die met de meer gevestigde groepen werken, van Bløf tot Ramm stein, zijn minder optimistisch. ‘We zijn maar een paar decibel verwijderd van constant geluid,’ zegt Van der Heide, die pleit voor een norm zoals die al in de film- en televisiewereld wordt gehanteerd. ‘We luisteren naar een voortdurende ruis. Maar de mensen zijn het gewoon geworden. Ze wíllen die ruis. Je ziet het zelfs opduiken als stijlvorm. Bands schrijven liedjes om optimaal gebruik te kunnen maken van de luidheid. Toch blijft het alsof je met je kop almaar tegen een muur aanbeukt. Geen wonder dat je hondsmoe wordt van het luisteren ernaar. Er is geen beweging in je oor, alleen maar druk. Dat put uit. Zeg eens eerlijk: wanneer heb jij voor het laatst een cd helemaal afgeluisterd?’

Luid & Lelijk

De acht slechtst klinkende songs volgens 
Sander van der Heide en Pier-Durk Hogeterp 
(in willekeurige volgorde)

Metallica – ‘The Day That Never Comes’
Train – ‘50 Ways To Say Goodbye’
Red Hot Chili Peppers – ‘Monarchy of Roses’
Coldplay – ‘Every Teardrop Is A Waterfall’
The Black Eyed Peas – ‘The Time (Dirty Bit)’
Skrillex – ‘Bangarang’
Knife Party – ‘Internet Friends’
Far East Movement – ‘Turn Up The Love’