Enny de Bruijn – Eerst de waarheid, dan de vrede
door Hans Renders
Onlangs verscheen de biografie van de gereformeerde dichter, denker en dominee Jacob Revius (1586-1658), geschreven door de welbewust gereformeerde Enny de Bruijn. Ze ontdekte onbekend werk van Revius en leerde speciaal om dit boek te kunnen schrijven Latijn. Ik heb daar grote bewondering voor.
Revius was iemand die er zijn hand niet voor omdraaide om gereformeerde en daarnaast vrijmoedige poëzie te schrijven, plus een geschiedenis van Deventer en een theologisch traktaat, maar ook een historisch boek over het pausdom. In die laatste publicatie wilde hij aantonen dat er ooit een vrouwelijke paus op de heilige stoel had gezeten, terwijl hij wist dat dit een verzinsel was van kwaadwillige protestanten om de corruptie van het Vaticaan te ‘bewijzen’. Toch was Revius een tolerante gelovige, zoals blijkt uit zijn lankmoedige verhandeling over afwijkende haardracht en vooral uit zijn vriendschappelijke contacten met de katholieke Franse filosoof René Descartes. De scherpste polemiek tegen het cartesianisme ooit vloeide ook uit de pen van Revius.
In de wereld van de biografie staat de verzuiling doorgaans nog fier overeind. Katholieke biografen schrijven over katholieke voormannen, sociaal-democraten over sociaal-democraten, en zo meer. Meestal toont zo’n biograaf dan aan dat zijn held naadloos past in de traditie van het katholicisme of de sociaal-democratie. De Bruijn pakt het anders aan: ‘Een biografie is juist bij uitstek geschikt om dominante geschiedvisies te relativeren of te nuanceren, dankzij het feit dat de hoofdpersoon níét representatief hoeft te zijn.’R
evius werkte mee aan de Statenvertaling van de Bijbel en publiceerde de bekende dichtbundel Over-ysselsche Sangen en Dichten. De biograaf geeft in haar inleiding drie illustraties van hoe haar boek had kúnnen beginnen, hoe een gereformeerde biograaf te werk zou zijn gegaan. Maar zij kiest uiteindelijk voor een andere methode, die laat zien hoe – dixit Marsman – ‘het graan des levens’ omgestookt wordt tot ‘jenever der poëzie’. Aan de verzuiling ontsnapt dus. Gods woord is ondoorgrondelijk maar deze biografie van Revius is een wonder van helderheid en stilistisch vernuft.
Enny de Bruijn, ‘Eerst de waarheid, dan de vrede’. Jacob Revius 1586-1658. Boekencentrum, 661 p., € 34,90