Umberto Eco – Het creëren van de vijand

Umberto Eco lezen is over zijn schouder meekijken in zijn onmetelijke boekenkast. Zo ook in zijn nieuwe essaybundel met gelegenheidsstukken. Lezingen voornamelijk, die zonder al te veel redactionele ingrepen bij elkaar zijn gezet. Waar Eco goed in is, zou je de lezersverleiding kunnen noemen. Hij vertelt een eenvoudige anekdote over een taxichauffeur, of benoemt wat alledaagse zaken zoals reclame voor het wodkamerk Absolut, om daarna ongemerkt op een betoog over het absolute in kunst, filosofie en religie over te stappen. Zo begint een verhandeling over de vier elementen (vuur, aarde, water, lucht) met een knappend haardvuur waar zijn kinderen liever naar keken dan naar de televisie. Vuur, zegt Eco, is zo fascinerend omdat het langzaam uit ons dagelijks leven aan het wegtrekken is. Het is vaak vervangen door andere warmtebronnen en je kunt vele dagen doorkomen zonder een vonkje vuur te zien. Maar, zo besluit hij zijn overpeinzingen over de historische en metaforische betekenissen van vlammenzee, brandstapel en hellevuur: van de vier elementen lijkt het vuur het toch te gaan winnen. Want de aarde verdort, het water verdampt, en de lucht brandt want het CO2-gehalte wordt ongezond hoog. ‘Zonder het goed en wel te beseffen zijn we op weg naar de eerste ekpyrosis’, besluit hij het essay met een woord waarvoor je toch even naar een woordenboek grijpt: kosmosbrand.

Umberto Eco. Het creëren van de vijand. Gelegenheidsgeschriften. Bert Bakker, 320 p., € 19,95