Alles terugdraaien

Is de jonge conservatief Thierry Baudet een complotdenker, een nationalist of vooral een intellectueel? Zijn proefschrift geeft uitsluitsel.

Twee weken geleden joeg hij ze weer eens hoog de bomen in. Het conservatieve wonderkind Thierry Baudet (29) was net gepromoveerd bij Paul Cliteur en de conservatieve filosoof Roger Scruton en trakteerde met een opiniestuk in NRC Handelsblad, gebaseerd op zijn proefschrift. Zijn stelling, zoals altijd: de EU is een enkeltje oorlog. De deelnemende landen moeten dit ‘supranationale’ imperium zo snel mogelijk ontmantelen en terugkeren naar een los verband van soevereine staten. Want alleen in het veilige huis van de natiestaat, waar men zich deel van een gelijkgestemde gemeenschap kan voelen, floreert volgens Baudet de vrede – zowel binnenlands als internationaal. Het leek wel het PVV-verkiezings programma, dat toen nog moest verschijnen.

Historicus en oud-VVD-Kamerlid Arend Jan Boekestijn, staatsraad en voormalig permanent vertegenwoordiger in Brussel Tom de Bruijn én de Leidse student rechtsgeleerdheid F.M. Witpeerd sloegen een week later op boze toon terug. ‘Baarlijke onzin’, ‘Gooi- en smijtwerk’, ‘Raakt kant noch wal’, dat soort termen valt dan. Steun kwam alleen van, wie anders, de Britse conservatieve essayist en Baudets paranimf Theodore Dalrymple, die voor een federaal Europa eveneens een Joegoslavische toekomst voorzag.

Korreltje zout
Was Baudet onder de indruk van de kritiek? Nee hoor, zijn NRC-column van een week later ging gewoon weer over de ‘ideologische verdwazing’ van de ‘Europese zakelijk-politiek- intellectuele elite’. Een interessante uitdrukking, want ze roept verre herinneringen op aan dat mysterieuze ‘militair-industriële complex’ dat volgens complotdenkers nog altijd de moord op John F. Kennedy op zijn geweten heeft. Altijd makkelijk om in één veeg zo’n veelomvattende groep ergens de schuld van te geven.Is de stoker Baudet daarom in feite een wereldvreemde complotdenker? Of toch meer een opgewonden en potentieel invloedrijke nationalist? Of vooral een begenadigde intellectueel die het Hollandse meningencircus van tijd tot tijd goed op scherp weet te zetten, maar wiens meest verhitte woorden je met een korreltje zout moet nemen? Zijn proefschrift is inmiddels verschenen, getiteld De aanval op de natiestaat. Een boek met argumenten dus. En daaruit blijkt: Baudet is alle drie. Met zijn uiterst vlotte pen, want die heeft hij, weet hij moeiteloos van de ene naar de andere rol te schakelen. Zozeer zelfs, dat je je afvraagt of hij zelf weet wie hij is.

Eurofielen
Allereerst de complotdenker. Neem de titel alleen al: niet een neutraal De erosie van de natiestaat, maar: De aanval op de natiestaat. Een aanval impliceert aanvallers en zelfs in een toch wetenschappelijk bedoeld werk als een proefschrift wijst de jurist en historicus Baudet die aan: die Europese elite van buitenaf, de ‘multiculturalisten’ van binnenuit. We zijn dus niet getuige van complexe historische processen, maar van een heldere strijd tussen de good guys (conservatieven, nationalisten, gewone mensen) en de eurofiele, multiculturele bad guys. Niet verwonderlijk: complotdenkers houden van duidelijkheid.
De eurofielen werken volgens Baudet gestaag aan de ondermijning van de Nederlandse soevereiniteit. Die hevelen ze namelijk over naar supranationale instituten als de Europese Unie, de World Trade Organisation en het Euro pese Hof voor de Rechten van de Mens. Deze instellingen nemen beslissingen waarover wij Nederlanders niets meer te zeggen hebben en die bovendien genomen worden door mensen die mogelijk onze manier van leven en denken, onze Leitkultur, niet delen: Grieken, Finnen, noem maar op. De Europese elite bewerkstelligt dit bewust, betoogt Baudet met hulp van enkele vrij obscure citaten, tegen de wil van veel Europeanen. Waarbij hij haar motieven, vrede en welvaart, van tafel veegt: die zijn meer gebaat bij een samenwerkingsverband tussen soevereine nationale staten, zoals de geschiedenis zou hebben uitgewezen.
Hier komt Baudet met een merkwaardig argument op de proppen: de Tweede Wereldoorlog was helemaal geen gevolg van een overspannen Duits nationalisme, maar van Duits imperialisme, volgens Baudet iets heel anders. Hitler was, getuige bijvoorbeeld zijn tafelgesprekken, eerder een Europeaan – zijn Derde Rijk was in feite een soort Europese Unie avant la lettre. De Europese Unie oprichten vanuit de wens een Derde Wereld oorlog te voorkomen, was dus een grote vergissing, het heeft die oorlog juist dichterbij gebracht.

Knettergek, in het jargon van Wilders, maar typisch een wending van Baudet de nationalist. Hij wil immers aantonen dat een Europa van soevereine natiestaten beter is voor de vrede dan een onduidelijke samensmelting als de Europese Unie. Maar waarom de Europese Unie, met zijn vele wederzijdse afhankelijkheden, een ultranationalistisch land met imperialistische neigingen niet beter in toom kan houden dan een vrijblijvend samenwerkingsverband, wordt niet duidelijk.

Antimulticulturalist
Nationalistisch toont Baudet zich ook in zijn betoog tegen de multiculturalisten. Die hollen de natie van binnen uit. Dat doen ze door het eigene daarvan te relativeren, door aan de mores van andere culturen evenveel waarde toe te kennen als aan de ‘eigen’ cultuur. Denk hierbij aan hoofddoekjes en minaretten, dus eigenlijk vooral aan niet-westerse immigranten en de islam (de Grieken en Finnen komen op dit punt vreemd genoeg minder aan bod, dan is er toch weer zoiets als een gedeelde westerse cultuur). Een uiteenvallen van het gemeenschapsgevoel dreigt hierdoor, evenals een kwalijk rechtspluralisme waarbij een Marok kaan van de rechter wél zijn vrouw mag slaan en een Nederlander niet.

Complotdenkers houden van duidelijkheid

Dit is het minst interessante deel van Baudets betoog, want hij herhaalt hier vooral het inmiddels uitgekauwde en allang in streng beleid omgezette anti-immigratievertoog. Het multiculturalisme van de jaren tachtig en negentig is effectief kaltgestellt in Nederland, dat moet toch ook Baudet erkennen. Het is alleen nog bruikbaar als fictieve tegenstander, om nog meer maatregelen door te voeren. Anti­multiculturalist zijn in Nederland is zoiets als antisemiet zijn in Polen.

Compleet uniek
Blijft over: Baudet de serieus te nemen intellectueel. Want die is hij wel degelijk ook. De aanval op de natiestaat is ook een meeslepende verdediging van de stelling dat een democratie niet zonder natie kan, zonder een gevoel van verbondenheid tussen zijn inwoners. Baudet wijst op ernstige pijnplekken, issues waarover nog veel te weinig discussie is: internationale rechters die hun boekje te buiten gaan omdat er geen controle meer op ze is, het democratisch tekort van de Europese Unie en de prangende vraag of je wel door kunt gaan met de politieke eenwording als daar niet ook een soort culturele eenwording tegenover staat – voor zover die al mogelijk is.
Baudet zegt: onmogelijk. En toont zich in zijn oplossing voor al die problemen een ware conservatief: alles terugdraaien naar hoe het was, de Europese Unie, de World Trade Organisation, het Europese Hof voor de Rechten van de Mens hun macht over ‘ons’ ontnemen en ons bekeren tot wat hij noemt ‘multicultureel nationalisme’ en ‘soeverein kosmopolitisme’. Ach ja, the best of both worlds, denk je dan even, hij is toch gematigder dan we dachten. Tot blijkt dat Baudet bij het één hooguit denkt aan het verwelkomen van exotische Noord-Afrikaanse gerechten in de Hollandse keuken en bij het ander al een streep trekt bij het dubbele paspoort: dat is bij onze soeverein kosmopoliet verboten.
Het grote probleem bij Baudets betoog is dat de Europese Unie sui generis is, een ding op zich, zoals hij ook zelf zijdelings opmerkt, historisch dus compleet uniek en nergens mee te vergelijken. Tel daarbij op een paar andere complexe processen – globalisering, migratie, de opkomst van China, internet – die ook allemaal zonder precedent zijn, en je weet alleen dat de toekomst behoorlijk ongewis is. Mis schien is de natiestaat een veilige haven, maar misschien toch ook wel de Europese Unie, op de een of andere manier. Tijd voor het volgende wonderkind om die laatste stelling eens lekker fel en meeslepend te verdedigen.

Thierry Baudet, 
‘De aanval op de natiestaat’, Bert Bakker, 457 p., € 24,95